Menyambut Hari Santri Nasional, khutbah Jumat 23 Oktober 2026 mengangkat tema Hari Santri Nasional, Menjaga Tradisi, Merawat Negeri sebagai pengingat pentingnya peran santri menjaga agama, tradisi, dan keutuhan bangsa.
Melalui materi ini, jamaah diajak memahami perjuangan santri dalam mempertahankan nilai-nilai Islam, merawat warisan ulama, serta berkontribusi membangun negeri dengan ilmu, akhlak, dan semangat kebangsaan.
Naskah khutbah Jumat 23 Oktober 2026 ini tersedia dalam format PDF gratis. Anda dapat mengunduhnya untuk mempersiapkan khutbah yang inspiratif, relevan, dan mudah dipahami jamaah.
Tidak perlu repot mencetak naskah. Materi khutbah bisa langsung dibaca menggunakan tablet atau ponsel sehingga lebih praktis, hemat kertas, dan mudah dibawa ke mana saja.
Jadikan khutbah Jumat 23 Oktober 2026 sebagai sarana menyebarkan pesan kebaikan tentang perjuangan santri, pelestarian tradisi keislaman, serta tanggung jawab bersama dalam merawat Indonesia.
Jangan lupa bagikan materi ini ke grup WhatsApp keluarga, komunitas, pengurus masjid, maupun grup relasi lainnya agar semakin banyak orang mendapatkan manfaatnya.
Mohon tetap mencantumkan nama penulis dan/atau sumber naskah sebagai bentuk penghargaan terhadap karya dan menjaga etika publikasi.
Materi khutbah Jumat 23 Oktober 2026 ini merupakan hasil kerja sama dengan situs khutbahsingkat.com. Semoga bermanfaat dan menjadi ikhtiar bersama dalam menjaga tradisi, memperkuat persatuan, serta merawat negeri.
KHUTBAH JUMAT I
الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَمَرَنَا بِطَلَبِ الْعِلْمِ، وَحَثَّنَا عَلَى الْعَمَلِ الصَّالِحِ، وَجَعَلَ الْعُلَمَاءَ وَالْمُتَعَلِّمِينَ وَرَثَةَ الْأَنْبِيَاءِ. أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ، وَأَشْهَدُ أَنَّ سَيِّدَنَا مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ. اللَّهُمَّ صَلِّ وَسَلِّمْ عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِهِ وَصَحْبِهِ أَجْمَعِينَ.
أَمَّا بَعْدُ، فَيَا عِبَادَ اللّٰهِ، أُوصِيكُمْ وَإِيَّايَ بِتَقْوَى اللّٰهِ، فَقَدْ فَازَ الْمُتَّقُونَ
Ma’asyiral muslimin rahimakumullah,
Sumangga kita tansah ngundhakake katakwaan dhumateng Allah SWT kanthi nindakaken sedaya dhawuhipun saha nebihi sedaya awisanipun. Amargi katakwaan punika minangka sangu ingkang paling sae kangge sowan dhumateng ngarsanipun Allah SWT.
Wonten ing kalodhangan ingkang minulya punika, sumangga kita sami ngraosaken saha ngangen-angen makna dinten Peringatan Hari Santri Nasional ingkang dipunpengeti saben tanggal 22 Oktober. Hari Santri sanes namung pengetan tahunan, sanes namung upacara, sarung, peci, saha lantunan selawat. Hari Santri minangka wekdal ingkang wigati kangge ngenang perjuanganipun para ulama saha santri, ugi kangge nguripaken malih semangat ngangsu kawruh, njagi akhlak, saha tresna dhumateng tanah air.
Jamaah Jumat ingkang dipunmulyakaken dening Allah,
Sepisan, santri punika pejuang ngelmu saha penjagi akhlak.
Allah SWT sampun ngendika wonten ing Surah Al-Mujadilah ayat 11:
يَرْفَعِ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَالَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجَاتٍ ۚ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ
Tegesipun: “Allah bakal ngunggahake drajate wong-wong sing iman ing antarane kowe lan wong-wong sing diparingi ilmu sawetara drajat. Lan Allah iku Maha Ngerti marang apa sing kok tindakake.”
Ayat punika paring piwulang dhumateng kita bilih kamulyan punika boten namung dipunukur saking kalenggahan, bandha, utawi popularitas. Kamulyan ugi tuwuh saking iman, ngelmu, saha amal saleh.
Santri ingkang sejatosipun boten namung tiyang-tiyang ingkang nate sinau wonten ing pesantren. Sinten kemawon ingkang temen-temen ngudi ngelmu, ngajeni guru, njagi tata krama, saha ngamalaken ngelmunipun, sejatosipun nembe ngambah margi tumuju kamulyan.
Nanging, sumangga kita sami nyuwun pirsa dhumateng dhiri pribadi: punapa ngelmu ingkang kita gadhahi ndadosaken kita langkung andhap asor, utawi malah ndadosaken kita saya gumedhe? Punapa saya kathah kawruh ndadosaken kita saya santun, utawi malah saya gampil ngasoraken tiyang sanes?
Aja nganti kita sregep ngaji, nanging lisan kita malah nglarani atine wong liya. Aja nganti kita pinter maca kitab, nanging ati kita kebak rasa sengit. Amarga, ngelmu sing ora nuntun manungsa tumuju kabecikan wis kelangan akeh banget paedahe.
Kaping kalih, Hari Santri ngengetaken kita dhumateng perjuanganipun para ulama saha santri anggenipun mbela tanah air.
Ma’asyiral muslimin rahimakumullah,
Tanggal 22 Oktober gadhah sesambetan ingkang raket kaliyan Resolusi Jihad ingkang dipunserataken dening Hadratussyekh KH. Hasyim Asy’ari ing tanggal 22 Oktober 1945. Seruan punika ngobong semangatipun umat Islam, kalebet para santri, kangge njagi saha mertahanaken kamardikanipun Indonesia
Para santri ing jaman semanten boten namung berjuang kanthi kitab saha donga. Nalika nagari mbetahaken pangurbanan, piyambakipun sami tumut madeg kangge mbela tanah air. Piyambakipun paring piwulang bilih tresna dhumateng agami punika boten bertentangan kaliyan tresna dhumateng bangsa.
Ing jaman samenika, wujud perjuangan kita pancen sampun beda. Kita mbokmenawi boten malih ngasta sanjata wonten ing paprangan. Nanging, bangsa punika taksih mbetahaken perjuangan kita, inggih punika nglawan kabodhoan, kamlaratan, korupsi, rasa sengit, saha rusaking akhlak.
Santri ingkang sinau kanthi temen-temen sejatosipun nembe nyawisaken masa depan bangsa. Guru ingkang mucal kanthi ikhlas sejatosipun nembe mbangun peradaban. Bakul ingkang jujur sejatosipun nembe njagi ajining umat. Pejabat ingkang nolak korupsi sejatosipun nerusaken semangat perjuanganipun para leluhur.
Kosok baline, menawi kita ngakeni tresna dhumateng tanah air, nanging malah ngrusak fasilitas umum, nyebaraken fitnah, nindakaken korupsi, utawi mecah belah masyarakat, mila rasa tresna dhumateng tanah air ingkang kita ucapaken punika kedah dipunpitakeni malih.
Rasulullah SAW sampun ngendika:
مَنْ غَشَّنَا فَلَيْسَ مِنَّا
Tegesipun: “Sapa wae sing ngapusi kita, mula dheweke dudu golongane kita.” (HR. Muslim)
Hadis punika ngengetaken kita bilih kejujuran minangka perangan ingkang wigati saking piwulangipun agami Islam. Perjuangan mbangun nagari kedah dipunwiwiti saking tumindak saben dinten, kalebet boten ngapusi, boten mendhet hakipun tiyang sanes, saha boten nyalahgunakaken amanah.
Kaping tiga, dadosa santri ing tengahing owah-owahaning jaman.
Jamaah Jumat ingkang dipunrahmati dening Allah,
Kita gesang wonten ing jaman nalika informasi saged sumebar kanthi rikat sanget. Lumantar telepon genggam, tiyang saged nyebaraken ngelmu, nanging ugi saged nyebaraken fitnah. Media sosial saged dados papan kangge nglumpukaken pahala, nanging ugi saged dados papan kangge numpuk dosa.
Nelangsa sanget menawi wonten tiyang ingkang sregep ndherek pengajian, nanging gampil nyebaraken pawartos ingkang dereng cetha leresipun. Ironis sanget menawi wonten tiyang ingkang ngakeni tresna dhumateng ulama, nanging malah ngina tiyang sanes namung amargi beda pilihan.
Allah SWT sampun ngendika wonten ing Surah Al-Hujurat ayat 6:
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ جَاءَكُمْ فَاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَيَّنُوا أَنْ تُصِيبُوا قَوْمًا بِجَهَالَةٍ فَتُصْبِحُوا عَلَىٰ مَا فَعَلْتُمْ نَادِمِينَ
Tegesipun: “He wong-wong sing padha iman! Yen ana wong fasik teka nggawa pawarta marang kowe, mula tlitinen dhisik bener orane pawarta iku, supaya kowe ora gawe cilaka sawijining kaum amarga ora ngerti kahanan sing saktenane, nganti pungkasane kowe getun marang apa sing wis kok tindakake.”
Pramila, punika salah satunggaling piwulang ingkang wigati saking tradhisi pesantren, inggih punika tabayun, tawaduk, ngajeni prabédan, saha njagi lisan.
Dadosa santri ingkang pinter tanpa nilar tata krama. Dadosa generasi ingkang nguwasani teknologi tanpa dados baturipun teknologi. Dadosa umat ingkang kukuh nyepeng agami, nanging ugi saged paring paedah tumrap sedaya masyarakat.
Aja mung mongkog amarga nganggo sarung nalika Hari Santri. Gawanen nilai-nilai kesantrian menyang omah, sekolah, papan nyambut gawe, pasar, lan jagad digital. Hormati wong tuwa, muliyakna guru, tresnaa marang sapadha-padha, lan aja nganti kesel nyebarake kabecikan.
Ma’asyiral muslimin rahimakumullah,
Ing wekasanipun, Hari Santri punika boten namung ngenani ngenang sinten ingkang sampun berjuang, nanging ugi ngenani pitaken dhumateng dhiri pribadi: punapa ingkang sampun kita tindakaken kangge agami saha nagari punika?
Mugi Allah SWT ndadosaken kita sedaya dados generasi ingkang gadhah ngelmu, luhur akhlakipun, tresna dhumateng para ulama, ngajeni para guru, saha saged nerusaken perjuanganipun para leluhur kanthi cara ingkang jumbuh kaliyan tantanganing jaman.
Mugi para ulama, guru, saha santri ingkang sampun berjuang kangge agami saha bangsa pikantuk piwales ingkang paling sae saking Allah SWT. Mugi Indonesia tansah dados nagari ingkang tentrem, adil, makmur, saha tansah wonten ing pangayomanipun Allah SWT. Amin ya Rabbal ‘alamin.
بَارَكَ اللَّهُ لِي وَلَكُمْ فِي الْقُرْآنِ الْعَظِيمِ، وَنَفَعَنِي وَإِيَّاكُمْ بِمَا فِيهِ مِنَ الْآيَاتِ وَالذِّكْرِ الْحَكِيمِ، وَتَقَبَّلَ مِنِّي وَمِنْكُمْ تِلَاوَتَهُ، إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ.
أَقُولُ قَوْلِي هَذَا، وَأَسْتَغْفِرُ اللَّهَ الْعَظِيمَ لِي وَلَكُمْ، فَاسْتَغْفِرُوهُ، إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ.
KHUTBAH II
اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ الَّذِي هَدَانَا لِهَذَا وَمَا كُنَّا لِنَهْتَدِيَ لَوْلَا أَنْ هَدَانَا اللّٰهُ. أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلٰهَ إِلَّا اللّٰهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيْكَ لَهُ، وَأَشْهَدُ أَنْ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُوْلُهُ لَا نَبِيَّ بَعْدَهُ. اَللّٰهُمَّ صَلِّ وَسَلِّمْ وَبَارِكْ عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِهِ وَصَحْبِهِ المُجَاهِدِيْنَ الطَّاهِرِيْنَ
أَمَّا بَعْدُ، فَيَا آيُّهَا الحَاضِرُوْنَ، أُوْصِيْكُمْ وَإِيَّايَ بِتَقْوَى اللّٰهِ وَطَاعَتِهِ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُوْنَ. يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقَاتِهِ وَلَا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَأَنْتُمْ مُسْلِمُونَ، وَتَزَوَّدُوا فَإِنَّ خَيْرَ الزَّادِ التَّقْوَى.
إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَيْهِ وَسَلِّمُوا تَسْلِيمًا. اللّٰهُمَّ صَلِّ عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ كَمَا صَلَّيْتَ عَلَى سَيِّدِنَا إِبْرَاهِيمَ وَعَلَى آلِ سَيِّدِنَا إِبْرَاهِيمَ، وَبَارِكْ عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ كَمَا بَارَكْتَ عَلَى سَيِّدِنَا إِبْرَاهِيمَ وَعَلَى آلِ سَيِّدِنَا إِبْرَاهِيمَ، فِى الْعَالَمِينَ إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ
اَللّٰهُمَّ اغْفِرْ لِلْمُسْلِمِيْنَ وَالْمُسْلِمَاتِ وَالْمُؤْمِنِيْنَ وَالْمُؤْمِنَاتِ. اَللّٰهُمَّ ادْفَعْ عَنَّا الْغَلَاءَ وَالْوَبَاءَ وَالطَّاعُوْنَ وَالْاَمْرَاضَ وَالْفِتَنَ مَا لَا يَدْفَعُهُ غَيْرُكَ عَنْ بَلَدِنَا هٰذَا اِنْدُوْنِيْسِيَّا خَاصَّةً وَعَنْ سَائِرِ بِلَادِ الْمُسْلِمِيْنَ عَامَّةً يَا رَبَّ الْعَالَمِيْنَ. رَبَّنَا اٰتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَ فِي الْاٰخِرَةِ حَسَنَةً وَ قِنَا عَذَابَ النَّارِ
عِبَادَ اللهِ اِنَّ اللّٰهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالْاِحْسَانِ وَاِيْتَاۤئِ ذِى الْقُرْبٰى وَيَنْهٰى عَنِ الْفَحْشَاۤءِ وَالْمُنْكَرِ وَالْبَغْيِ يَعِظُكُمْ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُوْنَ. فَاذْكُرُوا اللهَ الْعَظِيْمَ يَذْكُرْكُمْ وَاشْكُرُوْهُ عَلٰى نِعَمِهِ يَزِدْكُمْ وَلَذِكْرُ اللهِ اَكْبَرُ





